Haşevî Akıdesi Ne Demektir?

 

Haşevî akîdesi, erken dönem İslâm düşüncesinde, Allah'ın sıfatlarını ve zatını anlamada aşırı derecede lafzî (literal) bir yaklaşımı benimseyen bir mezhep ya da düşünce biçimini ifade eder. Bu terim, özellikle itikadî anlamda antropomorfik (Allah'ı insan suretinde düşünmek) anlayışlara sahip olan gruplar için kullanılmıştır. Bu gruplar, Allah’ın sıfatlarını insanî özelliklere benzer şekilde anlamış ve bunları mecazdan uzak, kelimenin tam anlamıyla yorumlamışlardır.

Haşevî Akîdesinin Özellikleri

1. Antropomorfizm: Haşevîler, Kur’an’da Allah’ın sıfatları ile ilgili geçen ifadeleri mecazî değil, gerçek anlamda almışlardır. Örneğin, Kur'an’da Allah’ın "eli", "yüzü" gibi sıfatlar geçer. Bu akım, Allah’ın bir eli veya yüzü olduğu gibi, insanî özellikleri olduğuna inanmıştır.

2. Tefsirde Literalizm: Haşevî akîdesine sahip olanlar, dini metinlerin zahirî (görünürdeki) anlamlarına sıkı sıkıya bağlı kalmışlar ve bunları mecazî veya alegorik bir şekilde yorumlamayı reddetmişlerdir.

3. Kelâm’a Karşı Çıkış: Haşevî akîdesine sahip olanlar, akıl yürütme ve felsefî tartışmaların dinî inançlar üzerindeki etkisini kabul etmemişlerdir. Özellikle İslâm'da Kelâm ekolüne karşı çıkmışlar ve Allah'ın sıfatları konusunda sadece metnin açık anlamına bağlı kalınması gerektiğini savunmuşlardır.

Eleştiriler ve Karşı Tepkiler

İslam tarihinde Haşevî akîdesi, özellikle Ehl-i Sünnet âlimleri tarafından eleştirilmiştir. İmam Ebu Hanife, İmam Mâturîdî ve İmam Eş’arî gibi âlimler, Allah’ın sıfatlarının bu şekilde anlaşılmasını yanlış bulmuşlardır. Onlara göre Allah’ın sıfatları, insanlara ait özellikler gibi anlaşılmamalıdır. Allah’ın zatı ve sıfatları, insan aklının kavrayamayacağı derecede yüce ve soyuttur.

Sonuç olarak, Haşevî akîdesi, erken İslam tarihinde Allah’ın sıfatları ve zatı konusunda aşırı literal bir yaklaşımı benimsemiş bir akım olarak ortaya çıkmış ve zamanla eleştirilip terk edilmiştir.